Gdańsk i kino mają długą wspólną historię. Pierwszy pokaz filmowy odbył się w mieście 20 października 1896 roku w Teatrze Wilhelma. Od tego czasu gdańszczanie spędzili wiele godzin przed ekranami w licznych kinach w mieście. Stare sale kinowe zastąpiły teraz duże nowoczesne kina. I chociaż jakość obrazu i dźwięku stała się nieporównywalnie lepsza, niektórzy uważają, że nic nie zastąpi niezrównanej atmosfery starego kina. Więcej o tym powie artykuł gdansk-trend.
Pierwsze kina w mieście
Po pierwszym seansie filmowym przez długi czas nic się nie działo, aż 11 lat później, w 1907 roku, w mieście otwarto stałe Kino „Passage-Theater” na Kohlenmarkt (na targu Węglowym). Od tego czasu sprawa się zmieniła. Do 1914 roku powstało jeszcze kilka kin, ale działały one głównie przez krótki czas. Tak więc od 1910 roku działało krótko działające od 1910 przy Holzmarkt (Targ Drzewny) kino „Eden”, czy „Apollo” przy Damm (ul. Grobla), „Corso” przy Langgasse (ul. Długa), „Kinephon-Theater” przy Brotbänkengasse (ul. Chlebnicka), „Saksonia” przy Jopengasse 2 (ul. Piwna), „Altstadttheater” przy Häkergasse (ul. Straganiarska), „Langfuhrer Kunst-Lichtspiele” we Wrzeszczu.
Popularność kina zaczęła rosnąć po 1918 roku. Coraz więcej zamożnych ludzi w mieście stawało się stałymi bywalcami kin. Jego właściwy rozwój miał miejsce w latach 30. XX wieku. sezonie 1930/1931 liczba widzów wynosiła 2 113 943, w 1934/1935: 2 465 265.
Pojawienie się filmu dźwiękowego
Do 1930 roku odwiedzającym pokazywano tylko nieme filmy. Pierwszy pokaz filmu dźwiękowego odbył się 24 listopada 1930 roku w kinie „Rathaus”. Pierwszym był film „Dzika orchidea”. Następnie kina w mieście zaczęły przechodzić na pokazy filmów dźwiękowych. Do 1934 roku w trzy czwarte gdańskich kin wyświetlano już filmy dźwiękowe.
W gdańskich kinach pokazywano takie same filmy jak w niemieckich. Od 1933 gdańskie kina były wykorzystywane także do propagowania nazistowskich idei. Dotyczyło to i kronik filmowych oraz filmów dokumentalnych.
Kina miejskie przed II wojną światową
Do 1945 roku w Gdańsku było wiele kin. Niektóre z nich były szczególnie popularne wśród mieszkańców miasta. W szczególności można do nich zaliczyć 22 kina w mieście. Wszystkie były bardzo różne zarówno pod względem charakteru, jak i pojemności. Największymi z nich były „UfA-Palast” (1931 – 1945) przy ul. Elisabethkirchengasse 2 (ul. Elżbietańska), przeznaczony na 1195 miejsc, oraz „Selonkes Variete Theater” (1896 – 1933) przy ul. Langgarten 31 (ul. Długie Ogrody), który mógł pomieścić 1150 widzów. Ale były też mniejsze, jak „Gedania-Theater” (1911-1945) przy ul. Schusseldamm 53/54 (ul. Łagiewniki) na 131 miejsc oraz kino „Park-Lichtspiele” (1937-1945) przy ul. Hauptstrasse 521 (ul. Grunwaldzka 521) na 170 miejsc.
Kina miejskie po 1945 roku
W wyniku działań wojennych w 1945 zniszczeniu uległa większość gdańskich kin. Ale potem rozpoczęła się ich odbudowa, choć już w innej formie, z innymi nazwami i dodatkowym celem, do którego dążyły nowe władze okupacyjne kraju. Tak więc pierwszy pokaz filmowy odbył się 6 lipca 1945 roku w kinie „Delfin” (przed wojną było to małe kino, działające od 1913 roku, „Roxy” na ulicy Am Schlossgarten 11 (ulica Rybińskiego). Lokalne władze starały się odbudować kina, dostosowując do potrzeb seansów pomieszczenia, które wcześniej miały inne przeznaczenie. Już w listopadzie 1945 roku otwarto kino „Światowid” przy ulicy Augustyńskiego 1, w sali dawnego Gimnazjum Polskiego. W kwietniu 1946 roku uruchomiono kino „Bajka” przy ul. Jaśkowej dolinie, w dawnej sali kościoła parafialnego ewangelickiego. W marcu 1947 roku kino „Capitol” przy ul. Szymanowskiego 12/16, w pomieszczeniu byłego kościoła ewangelickiego św. Pawła. W maju tego samego roku w Nowym Porcie otwarto kolejne W maju 1947 uruchomiono kino Syrena w Nowym Porcie, zastąpione 1953 roku przez kino 1 Maja. W sierpniu 1950 r. uruchomiono Kino „Przyjaźń” w już przy ul. Sobótki 15 (ul. Długa 39/40).
W pierwszej połowie 1953 roku w Gdańsku były tylko 4 kina, czyli nieporównywalnie mniej niż przedwojenna liczba. 1 listopada 1953 roku otwarto największe kino „Leningrad” na 1200 miejsc, które zbudowano na miejscu starego kina „Tobis-Palast” przy ulicy Długiej 57. nazwa kina nie miała żadnego związku ani z Gdańskiem, ani z Polską, została narzucona przez Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Gdańsku, natomiast w sondażu przeprowadzonym przez gazetę „Głos Wybrzeża” mieszkańcy wybrali nazwę „Artus”. Kino „Leningrad” stało się głównym kinem miasta: odbywały się tu największe wydarzenia filmowe, odbywały się premiery filmów regionalnych związanych z wybrzeżem gdańskim, spotkania z twórcami kina, a od 1974 roku odbywał się Festiwal Polskich Filmów Fabularnych – FPFF.
15 marca 1955 roku otwarto Kino kameralne do wyświetlania filmów krótkometrażowych, edukacyjnych i dla dzieci, ale taki format kina nie był szczególnie popularny wśród widzów. 20 października 1962 roku otwarto ostatnie, zbudowane od podstaw, państwowe kino „Kosmos” na Oruni, chociaż planowano budowę dużego, szerokotaśmowego kina „Zodiak” w Oliwie.
Upadek i odbudowa gdańskich kin
Oprócz kin państwowych w Gdańsku działała sieć niepublicznych sal kinowych. Najwięcej kin działało w mieście w pierwszej połowie 1960 roku: 9 państwowych i 11 niepaństwowych. Do końca PRL : „Watra” w 1971 roku, „Barkas” w 1973 roku (kino istniało wcześniej, stało się „gdańskie” po włączeniu Świbna w granice administracyjne miasta w 1973), „Zaspa” w 1982 roku, „Helikon” w 1984 roku.
I choć nowe sale były otwierane, ale kina przeżywały upadek – wiele starych, zwłaszcza pozapaństwowych, zamykano – w 1989 roku było ich już tylko 5. Inni stawali się technicznie zdegradowane, co było efektem powiększającego się globalnego deficytu kinematografii.
W PRL kina podzielone były na kategorie, w zależności od pojemności i wyposażenia pomieszczeń. Kategoria wpłynęła na to, jakie filmy były wyświetlane w kinie. Tak więc premiery mogły odbywać się tylko w dużych nowoczesnych kinach, sale z najniższych kategorii mogły pokazywać kino tylko ze starej uszkodzonej kopii taśmy filmowej, która była kręcona we wszystkich kinach, a cena biletu takie kina musiały ustawić najniższą.
O repertuarze kin gdańskich w PRL (państwowych i pozapaństwowych) decydował centralny dystrybutor-monopolista. Repertuar był wypadkową niezmiennej przez cały okres PRL funkcji propagandowej kina oraz doraźnych, uzależnionych od okresu historycznych aspektów społecznych (zapotrzebowanie widowni) i ekonomicznych (rentowność). Regularnie odbywały się cykliczne pokazy filmów poświęcone dużym i małym świętom państwowym. Wszystkie te taśmy zostały wybrane zgodnie z ich ideologią i nie miały nic wspólnego z rentownością ani preferencjami publiczności.
W latach 90. upadek kin tylko się nasilił. Powodem tego było pojawienie się nowej techniki: magnetowidów, odtwarzaczy DVD, wzrost liczby kanałów telewizyjnych. Mieszkańcy stopniowo przechodzili do oglądania filmów w domu. Znaczenie kin zmieniało się, liczba widzów w kinach spadała, wyposażenie techniczne kin nie było aktualizowane, więc stopniowo kina zaczęły się zamykać. Najdłużej istniały kina „Znicz” i „Zawisza” do 2002 roku oraz „Bajka” do 2003 roku. W kompleksie filmowym „Neptun-Kameralne-Helikon ” seanse filmowe odbywały się do maja 2015 roku.
Pierwsze kino wielosalowe „Multikino” na 10 sal i 2771 miejsc zostało otwarte w Gdańsku w grudniu 2000 roku.
Więc kino w Gdańsku przeżywało czasy wzlotów i upadków. Były lata, kiedy kina szybko się rozwijały i stały się centrum życia kulturalnego dzielnic miasta, ale znały trudne czasy, kiedy prawie nie było widzów. Ale zarówno w czasie wzlotów, jak i w czasach upadku kino pozostawało w Gdańsku, będąc jego integralną częścią.
