Polska Filharmonia Bałtycka im. Fryderyka Chopina w Gdańsku, mieści się w Gdańskim Centrum Muzyczno-Kongresowym. Jest to największa instytucja życia muzycznego w północnej Polsce. Historia placówki zaczyna się w okresie powojennym. Już 29 września 1945 roku w Sali Domu Katolickiego w Sopocie pod dyrekcją Zbigniewa Turskiego, pisze gdansk-trend.eu.
Początki
Pomysł uruchomienia Polskiej Filharmonii w Gdańsku pojawił się tuż po wojnie. W 1945 roku Roman Kuklewicz założył miejską orkiestrę symfoniczną. Do 1949 roku orkiestra powiększyła się do 81 osób i z powodzeniem grała w wielu miejscach.
W 1953 roku przeszła pod Ministerstwo Kultury i Sztuki i przyjęła nazwę Państwowa Filharmonia Bałtycka. W tym samym roku wraz ze studiem operowym przejęła pod zarządzanie dawną halę sportową na obecnej al. Zwycięstwa 15 w Gdańsku. Była to dawna ujeżdżalnia koni przy Wielkiej Alei, przebudowana w okresie Wolnego Miasta Gdańska na halę sportową. Odbywały się tutaj mecze bokserskie, ale również i wiece partii nazistowskiej. Po wojnie w budynku odbył się proces gdańskiego gauleitera NSDAP Alberta Forstera, skazanego na śmierć za zbrodnie przeciwko narodowi polskiemu i ludobójstwo.
W latach 1952–1957 przebudowano budynek przy Alei Zwycięstwa. Powstała scena o wielkości 19 × 20 m, zaplecze z garderobami i kieszeniami scenicznymi. Ówczesna widownia mieściła 715 miejsc na parterze i 118 na balkonie.
W 1975 zainaugurowała swoją działalność Gdańskiej Orkiestry Symfonicznej, która od następnego roku funkcjonowała jako Orkiestra Filharmonii Bałtyckiej. Brak własnej sali owocował dużą działalność koncertową w salach zewnętrznych. W Trójmieście były to: sala w Domu Technika NOT, Teatr Miniatura, Teatr Wybrzeże czy Teatr Miejski w Gdyni.
Dwie instytucje kulturowe w jednym miejscu nie mogły się jednak sprawnie rozwijać. Dążono więc do podziału opery i filharmonii, który formalnie nastąpił w 1994 roku. Powstały wtedy: Państwowa Opera Bałtycka i Państwowa Filharmonia Bałtycka. W 1998 roku zmieniono nazwę filharmonii na Polską Filharmonię Bałtycką, zaś dwa lata później sejmik województwa nadał jej imię Fryderyka Chopina.
Rozwój
Nową instytucją kierował artystycznie Kazimierz Wiłkomirski, zaś dyrektorem nieprzerwanie do 1970 roku był Tadeusz Rybowski. W 1975 roku Zygmunt Rychert podjął się organizacji nowej filharmonii. Koncert inauguracyjny Gdańskiej Orkiestry Symfonicznej rozpoczął rok intensywnej pracy, której zwieńczeniem było powierzenie orkiestrze wyłącznej działalności symfonicznej, pozostawiając dotychczasowej orkiestrze Państwowej Opery i Filharmonii Bałtyckiej realizację spektakli operowych i baletowych. Pierwszym wyjazdem zagranicznym orkiestry był udział w 1976 roku w weneckich „Vacanze Musicali”, a późniejsze kontrakty artystyczne kierowały ją na tournée koncertowe do Niemiec, Francji, Szwajcarii, Włoszech, do sal koncertowych Wiednia, Salzburga, Paryża, Berlina, Bremy, Frankfurtu czy Leningradu.
W 1987 roku pod dyrekcją Wojciecha Michniewskiego, za wykonanie „I Symfonii” Krzysztofa Pendereckiego orkiestra zdobyła Nagrodę Krytyki na XI Music Biennale w Berlinie, występując wśród takich zespołów jak Filharmonia Moskiewska, Filharmonia z Lipska i Helsinek, orkiestra z Hilversum.
W roku 1989 Orkiestra Polskiej Filharmonii Bałtyckiej odbyła europejskie tourneé wraz z chórem „Cecilien Verein” z Frankfurtu koncertując m.in. w salach Filharmonii w Monachium, Alte Oper we Frankfurcie, Concertgebouw w Amsterdamie. Wśród kilku tourneés roku 1991 trzeba wymienić koncerty z „Requiem” Verdiego we Francji (Tours, Marsylia) i Szwajcarii (Zurich, Bazylea, Lozanna, Berno) oraz koncerty w Asyżu ukoronowane występem dla papieża Jana Pawła II w jego letniej rezydencji w Castel Gandolfo.
Od grudnia 1993 roku Filharmonia Bałtycka działa jako samodzielna instytucja, której dyrektorem naczelnym jest prof. Roman Perucki, ceniony wirtuoz gry na organach. W latach 1998-2003 funkcję dyrektora artystycznego pełnił ceniony artysta i pedagog – Zygmunt Rychert, twórca wielu znaczących wydarzeń artystycznych, a od 2004 do 2008 roku Michał Nesterowicz – skrzypek i dyrygent. Jego następcą jest obecny dyrektor artystyczny – Kai Bumann.
Organy i Główna sala koncertowa
Polska Filharmonia Bałtycka im. Fryderyka Chopina w Gdańsku po obaleniu w Polsce władzy komunistycznej pilnie potrzebowała nowego miejsca stacjonowania. Dyrektor Roman Perucki stał się pomysłodawcą nowatorskiego przedsięwzięcia, jakim jest zrealizowana po 1996 roku nowatorska w skali kraju rewitalizacja poprzemysłowego terenu po 100-letniej elektrociepłowni na wyspie Ołowiance w Gdańsku. W 2007 roku odbyło się uroczyste otwarcie kompleksowo wyposażonego centrum muzyczno-kongresowego — obecnej siedziby Filharmonii.
Filharmonia może pochwalić się także 91-głosowymi organami o 4 manuałach z klawiaturą pedałową. Organy zostały zbudowane przez szwajcarski zakład organmistrzowski Theodora Kuhna dla katedry w Lozannie. W 2004 roku zostały przeniesione ze Szwajcarii do sali Filharmonii Bałtyckiej.
Główna sala koncertowa posiada 1000 miejsc. Jej akustykę zaprojektował Witold Straszewicz wraz z Ewą Więckowską-Kosmalą.
Sala wyposażona jest w najnowocześniejszy sprzęt oświetleniowy i nagłośnieniowy, system tłumaczeń symultanicznych, system wspomagający słyszenie oraz system projekcji statycznej i dynamicznej. Specjalnie zaprojektowane ruchome podsufitowe ekrany oraz materiały wykończeniowe sali pozwalają na dowolną konfigurację akustyki. Działa w niej także nowoczesny system łączy światłowodowych umożliwiających transmisje radiowe i telewizyjne.
Orkiestra
Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Bałtyckiej zaliczana jest do grona najlepszych zespołów symfonicznych w Polsce. Powstała w roku 1974 jako Gdańska Orkiestra Symfoniczna, a już rok później przyjęła nazwę Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Bałtyckiej. Założycielem i wieloletnim dyrektorem artystycznym orkiestry był Zygmunt Rychert. Wspólna praca młodego dyrygenta i orkiestry w krótkim czasie znalazła uznanie wśród krytyków i melomanów nie tylko w Polsce, ale i poza jej granicami.
Dyrektorami artystycznymi orkiestry byli kolejno: Zygmunt Rychert (1976-1981 i ponownie 1998-2003), Bogusław Madey (1981-1983), Jerzy Salwarowski (1983-1984 jako Konsultant ds. artystycznych), Wojciech Czepiel (1984-1986), Wojciech Rajski (1987-1989), Paweł Przytocki (1989-1991), Janusz Przybylski (1992-1993) i Roman Perucki (1993-1998). Od stycznia 2004 roku funkcję tę pełni Michał Nesterowicz.
Podczas XI Music Biennale w Berlinie w 1987 roku Orkiestra Polskiej Filharmonii Bałtyckiej pod dyrekcją Wojciecha Michniewskiego zdobyła Nagrodę Krytyki dla Najlepszej Orkiestry za wykonanie I Symfonii Krzysztofa Pendereckiego. W roku 1989 podczas europejskiego tournée wraz z chórem „Cecilien Verein” z Frankfurtu orkiestra koncertowała w Monachijskiej Filharmonii, Alte Oper we Frankfurcie i Concertgebouw w Amsterdamie, a w 1991 występowała we Francji, w Szwajcarii i we Włoszech dla papieża Jana Pawła II.
W roku 1998 orkiestra reprezentowała Polskę podczas wystawy światowej EXPO w Lizbonie. Od kilku lat orkiestra tradycyjnie koncertuje w wielu miastach Niemiec (w Schleswigu, Bayreuth, Bremie i Berlinie). W 2005 roku w ramach obchodów 25-lecia Solidarności i Wydarzeń Sierpnia ’80 w Gdańsku Filharmonicy Gdańscy pod batutą Michała Nesterowicza wzięli udział w dwóch spektakularnych przedsięwzięciach — koncercie Jean Michela Jarre’a w Stoczni Gdańskiej.
Orkiestra Symfoniczna Polskiej Filharmonii Bałtyckiej współpracowała z ośrodkami telewizyjnymi w Polsce i Niemczech. Dokonała licznych nagrań dla firm fonograficznych Vivat (pierwsza płyta CD w Polsce), POLmusic, DUX.
Soliści i dyrygenci
W swojej 65-letniej karierze Orkiestra Polskiej Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku występowała z koncertami w kraju i za granicą, współpracując z najlepszymi zespołami, solistami i dyrygentami. Orkiestra uczestniczyła w wielu krajowych i europejskich festiwalach.
Filharmonicy Gdańscy wielokrotnie występowali na festiwalach w Polsce i Europie, m.in. „Poznańska Wiosna”, „Wratislavia Cantans”, „Warszawska Jesień”, Festiwal Muzyki Oratoryjnej w Danii, skandynawski festiwal „Nordteile” czy słynne „Aspekte” w Salzburgu.
Do współpracy z orkiestrą Filharmonii Bałtyckiej zapraszano wielu znakomitych dyrygentów. Wsród nich m.in. Witold Rowicki, Jerzy Maksymiuk, Kazimierz Kord, Krzysztof Missona, Karol Teutsch, Jerzy Katlewicz, Andrzej Markowski, Wojciech Michniewski, Tadeusz Wojciechowski, Tadeusz Strugała, Marek Pijarowski, José Mario Florencio, Mirosław Błaszczyk, Tomasz Bugaa, Kai Bumann, Franco Ferrary, Enoch von zu Gutenberg, Carlo Zecchi, Felix Carrasco.
Gościła niejednokrotnie znakomitych artystów takich, jak Ewa Pobłocka, Konstanty Andrzej Kulka, Krystian Zimerman, Krzysztof Jakowicz, Piotr Paleczny, Janusz Olejniczak, Leszek Możdżer, Piotr Pławner, Kaja Danczowska, Andrzej Bauer, Krzysztof Jabłoński, Bożena Harasimowicz, Leonard Andrzej Mróz, Jadwiga Rappé, Elżbieta Towarnicka, Vadim Brodski, Valery Oistrach, Edward Auer, Barbara Hendricks, Nigel Kennedy, Ann Murray, Lucia Aliberti, Helen Bickers.
Ołowianka
Filharmonia Bałtycka corocznie od czerwca do września organizuje w Amfiteatrze na Ołowiance „Gdańskie Lato Muzyczne”, imprezę, na którą składa się kilkanaście koncertów muzyki młodzieżowej, promenadowej i symfonicznej, z udziałem najwybitniejszych solistów z całego świata, adresowanej do rzesz turystów i melomanów gromadzących się na Targu Rybnym. Jest też współorganizatorem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej w Oliwie i Gdańskiego Festiwalu Muzycznego.
W połowie lat 90.zatrzymano elektrociepłownię „Ołowianka” w Gdańsku. Budynki zostały przekazane skarbowi państwa, a następnie przebudowane i przekształcone w centrum muzyczno-Kongresowe, w którym mieści się Polska Filharmonia Bałtycka. Jest to jedyna Sala koncertowa w Europie historycznie związana z dawną elektrociepłownią.
Idea takiej rewitalizacji wydawała się sprzeczna i wymagała dużej wiary i niekonwencjonalnego spojrzenia w przyszłość. Inicjatorem projektu był prof. Roman Perucki, dyrektor Polskiej Filharmonii Bałtyckiej. Zainspirowała go podobna inicjatywa realizowana w Szwecji.
Pierwsza elektrownia Gdańska powstała na wyspie „Ołowianka” w 1899 roku. Przez lata elektrownia była modernizowana i rozbudowywana. Główny jej budynek od strony Motławy imponował dekoracyjną neogotycką fasadą, która była bogato zdobiona rozetami, flankami, wieżyczkami i „basztami”. 25 marca 1945 roku na „Ołowiankę” zrzucona została bomba, niszcząc budynki oraz wyposażenie. Elektrownia ponownie zaczęła działać w sierpniu 1945 roku, a w 1962 roku została przekształcona w elektrociepłownię.
W 1997 roku nastąpiło zakończenie eksploatacji EC Ołowianka. Niemal 100-letni okres użytkowania i przeprowadzania modernizacji spowodował, że technicznie niemożliwe stało się dalsze jej unowocześnianie. Symbolicznym zakończeniem pewnej epoki i wkroczeniem w nową erę oraz zwiastunem przyszłości był demontaż w 1997 roku ostatniego turbozespołu elektrociepłowni, który odbywał się przy akompaniamencie orkiestry.
Projekt architektoniczny nowej siedziby Polskiej Filharmonii Bałtyckiej stworzył inż. Architekt Marcin Kozikowski, a źródłami finansowania były fundusze Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego oraz środki unijne. Realizacja inwestycyjna trwała nieprzerwanie od 1998 roku do 2007, kiedy nastąpiło uroczyste otwarcie kompleksowo wyposażonego Centrum Muzyczno-Kongresowego.
Unikalna koncepcja architektoniczna amfiteatru
Amfiteatr symbolem Motławy, przepływających żaglowców i Gdańska, jako historycznego miasta portowego. To niesamowite wyzwanie i tempo wyzwoliło w zespole projektowym i wykonawcy całkowicie odmienny od standardu sposób współpracy.
Architektura obiektów, w których konstrukcja stanowi ich istotę, wymaga pełnej współpracy architekta i konstruktora. Inaczej niż zwykle — bez personalnych dominacji i ambicji — liczył się wspólny cel.
Wiele stalowych elementów amfiteatru było wykonywanych z wyprzedzeniem w wytwórni konstrukcji stalowych w Braniewie, kiedy projekt był jeszcze na przysłowiowych „deskach projektowych”.
Koncepcja i forma architektoniczna samego amfiteatru to bezpośrednie nawiązanie do żaglowca. Wizja ta łączyła miejsce — rzekę Motławę i przepływające żaglowce oraz Gdańsk — historyczne miasto portowe. Dzięki żaglowcom kojarzonym również z morzem (Bałtykiem) nawiązano do nazwy Filharmonia Bałtycka.
Najdłuższa trasa koncertowa
W 2016 roku Filharmonia wzięła udział w najdłuższej trasie koncertowej. Muzycy wyjechali do USA.
Trasa obejmowała 43 koncerty w najbardziej prestiżowych salach koncertowych w 18 stanach. Program koncertowy trwał od 13 stycznia do 20 marca 2016 roku. Zwiedzający mieli okazję posłuchać czołowych utworów muzyki polskiej: II Koncert fortepianowy f-moll Fryderyka Chopina oraz II Koncert skrzypcowy d-moll Henryka Wieniawskiego. Zaprezentowane zostaną również jedne z najpiękniejszych dzieł twórców europejskich: Ryszarda Wagnera, Ludviga van Beethovena, Piotra Czajkowskiego oraz Mikołaja Rimskiego-Korsakowa.
W trasie koncertowej wzięli udział wybitni artyści polskiej i zagranicznej sceny, muzyki klasycznej, m.in. skrzypek Jarosław Nadrzycki i pianista Marcin Koziak, wielokrotnie wyróżniony w Konkursie Chopinowskim w 2010 roku. W ramach trasy filharmonicy zagrają między innymi w Waszyngtonie, Savannah, Portsmouth, Detroit, Las Vegas czy Nowym Jorku.
Polska Orkiestra Symfoniczna Polskiej Filharmonii Bałtyckiej zrealizowała najdłuższą trasę koncertową Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Celem była popularyzacja polskiej kultury za granicą. Amerykańska trasa koncertowa była ukoronowaniem 70-letniej działalności Orkiestry Filharmonii Bałtyckiej.
Awantura
Wydawało się, że trasa koncertowa w USA wpisze nową stronę w historię Filharmonii, ale polskie organy regulacyjne zrujnowały święto dla muzyków. Inspektorzy krajowej inspekcji pracy postanowili sprawdzić zgodność przepisów prawa pracy z pracownikami przebywającymi w podróży służbowej za granicą. Kontrola PIP rozpoczęła się 18 lutego 2016 roku.
Wątpliwości budziły informacje uzyskane od gdańskich muzyków. Chodzi m.in. o to, że etatowi pracownicy filharmonii występujący na tournee, nie otrzymali od swojego pracodawcy tzw. delegacji, co byłoby dla nich korzystne, jednocześnie na czas wyjazdu nie otrzymali od pracodawcy bezpłatnego urlopu.
Kolejną problematyczną kwestią są ubezpieczenia zdrowotne muzyków. Okazuje się, że z leczeniem na terenie USA mogą oni mieć bardzo poważne problemy.
Pandemia
Podczas pandemii koronawirusa Filharmonia nie pozostała z dala od życia kulturalnego. Przedstawiciele instytucji zorganizowali komunikację z gośćmi online, aby ostatni mogli poprawić edukację muzyczną.
Następnie dla uczniów opracowano programy z opowieściami o pięciu różnych miastach Polski — to pięć różnych historii opatrzonych lokalną symboliką, legendami i opowieściami, przeplatanymi muzyką oraz piosenką. Każde z nich ma swoją ofertę atrakcji dla mieszkańców i turystów. Na tym właśnie koncentrują się zajęcia edukacyjne dla najmłodszych, realizowane online przez instytucje muzyczne z Wrocławia, Krakowa, Gdańska, Torunia i Warszawy.
Projekt „Słuchaj energii miasta” został szeroko nagłośniony. Do inicjatywy dołączyła firma PGE Energia Ciepła, spółka z Grupy Kapitałowej PGE, największy w Polsce producent ciepła i energii elektrycznej wytwarzanej w procesie wysokosprawnej kogeneracji. Celem takiej działalności jest propagowanie wśród społeczności lokalnej kultury muzycznej na najwyższym poziomie.
