Opera Bałtycka w Gdańsku to największa instytucja kulturalna Polski Północnej, która rozwija się najdynamiczniej. Instytucja oferuje szeroką ofertę edukacyjną, skierowaną zarówno do najmłodszej, jak i nieco starszej publiczności. Działalność funkcjonalna Opery obejmuje wiele innych projektów. Główna koncepcja artystyczna instytucji polega na tworzeniu sztuki na najwyższym dostępnym dla każdego poziomie – pisze gdansk-trend.eu.
Powstanie Opery Bałtyckiej
Pierwszy spektakl operowy w Gdańsku został wystawiony w 1646 roku przez artystów Teatru Królewskiego z okazji przyjazdu Ludwiki Marii Gonzagi, żony króla Władysława IV. Aby umożliwić jego wystawienie Szkołę Szermierczą powiększono do trzech tysięcy widzów. W następnych latach budynek służył grupom przyjezdnym, a w 1753 roku zaczął funkcjonować tam stały Teatr Opery, zaś w 1773 wybudowano dla niego nową siedzibę.
Po pewnym czasie aktor Teatru Narodowego Tomasz Truskolaski wystawił pierwszą operę w języku polskim – „Wesele wiejskie”. W kolejnych latach Opera w Gdańsku się rozwijała. Kolejne premiery świadczą o wysokim poziomie przyjęcia przez publiczność.
W 1801 roku na Placu Węglowym otwarto teatr, ale ze względu na brak zespołu wystawiano tam tylko przedstawienia objazdowe. Rozwój w XX wieku doprowadził do budowy nowych scen, m.in. w Sopocie (Opera Leśna), ale wojna, a potem wojska sowieckie zniszczyły je wszystkie.
3 września 1915 roku otwarto halę sportowo-widowiskową na 2000 miejsc (niem. Sporthalle). Po II wojnie światowej sala została przekształcona w Operę. Nowoczesny wygląd budynku (z dodatkiem reprezentacyjnego lobby) uzyskano w 1982 roku. Jest to najmniejsza opera w Polsce. W czasie II wojny światowej placówka doznała wielu znacznych zniszczeń, do dziś zachował się drewniany strop z 1915 roku. W roku 2003 widownię zmodernizowano, obecnie ma ona 476 miejsc, w tym 56 na balkonie.
Początki nowoczesnej Opery Bałtyckiej sięgają lutego 1949 roku, kiedy to powstało Studio Muzyczno-Dramatyczne Studio założone przez Iwo Galla. Jesienią 1949 roku przy Filharmonii Bałtyckiej powstało Studio Operowe. W 1953 roku Studio zostało połączone z Filharmonią Bałtycką w jeden organizm – Państwową Operę i Filharmonię Bałtycką.
Stało się to po przybyciu do Gdańska Zygmunta Latoszewskiego. Zespołem młodych artystów kierowali: Wiktor Bregy – reżyser, Kazimierz Czekotowski – kierownik wokalny, Karol Gajewski – scenograf, Janina Jarzynówna-Sobczak – choreograf i pedagog baletu. Premierą, uważaną za otwarcie Opery Bałtyckiej w Gdańsku, była inscenizacja „Eugeniusza Oniegina” Czajkowskiego w reżyserii Wiktora Bregy’ego. Dyrygentem był Zygmunt Latoszewski. Wydarzenie miało miejsce 28 czerwca 1950 roku.
15 marca 1952 roku odbyła się pierwsza premiera baletu „Cztery pory roku” Aleksandra Głazunowa. Już 19 kwietnia 1953 roku instytucja została nazwana Państwową Operą i Filharmonią Bałtycką.
70. rocznica
W 2020 roku Opera Bałtycka obchodziła swoje 70-lecie. Koncerty z okazji tego jubileuszu odbyły się jesienią. Widzowie mieli możliwość obejrzenia trzech jednoaktówek z muzyką Claude’a Debussy’ego, Arthura Honeggera i Igora Strawińskiego.
Organizatorzy wydarzenia zaznaczyli, że starali się wszelkimi możliwymi sposobami zachęcić publiczność do zajrzenia w otchłań ich pamięci, sprawdzenia swoich szuflad, czy posiadają jakieś pamiątki, takie jak zdjęcia czy autografy, związane z historią Opery Bałtyckiej. To pomogło ludziom poznać historię instytucji i odtworzyć unikalne wspomnienia.
Anna Niwińska, p.o. Kierownika Działu Promocji i Marketingu Opery Bałtyckiej, podkreśliła, że publiczność miała okazję obejrzeć 285 premierowych spektakli w czasie funkcjonowania instytucji. W czasie pandemii instytucja wznowiła swoją działalność pod koniec lata 2021 roku premierą opery „Wehikuł czasu” Francesco Bottelliero. Specjalnie na 70. rocznicę Opera Bałtycka przygotowała trzy jednoaktówki, których premiera odbyła się 20 listopada 2020 roku: „Syn marnotrawny” Claude’a Debussy’ego, „Judyta” Arthura Honeggera oraz „Święta wiosny” Igora Strawińskiego.
Za pomocą tego cyklu jednoaktówek reżyserzy planowali pokazać widzom mistrzostwo wszystkich zespołów artystycznych, które na co dzień występują w Operze Bałtyckiej. Na scenie wystąpili soliści, chór, orkiestra i balet. Za oprawę muzyczną spektakli odpowiadała dyrektor muzyczny Jose Maria Florencio. Reżyserem oper „Judyta” i „Syn marnotrawny” był dyrektor gdańskiej instytucji Romuald Wicza-Pokojski, a choreografię do baletu „Święta wiosny” przygotowała Ewa Wycichowska. Z okazji jubileuszu Opera Bałtycka przygotowała także internetowy leksykon, aby zapoznać się z publicznością.
Nowy czas
W 1994 roku Opera i Filharmonia zostały rozdzielone i stały się samodzielnymi instytucjami. W 2012 roku instytucja zmieniła nazwę z Państwowej Opery Bałtyckiej na Operę Bałtycką w Gdańsku.
W latach 2008-2016 Operą Bałtycką w Gdańsku kierował Marek Weiss. To podczas jego zarządzania na stanowisku dyrektora instytucja odniosła sukcesy w telewizji BBC. Zespół brał udział w wielu międzynarodowych projektach kulturalnych. Dwukrotnie uczestniczył w Międzynarodowym Konkursie i Festiwalu Operowym, organizowanym pod patronatem Mezzo Television.
W 2014 roku opera „Madame Curie” została wystawiona w Tianjin Grand Theatre w Chinach. W listopadzie 2015 roku odbyła się światowa premiera kolejnego spektaklu z cyklu „Opera Gedanensis” – opery Zygmunta Krauzego, z librettem Krystyny i Blaise’a de Obaldia „Olimpia z Gdańska” w inscenizacji i reżyserii Jerzego Lacha. Kolejna, szeroko zapowiadana część cyklu to „Sąd Ostateczny Krzysztofa Knittla”, której premiera miała miejsce w listopadzie 2017 roku.
We wrześniu 2016 roku instytucją kierował profesor Warcisław Kunc, dyrygent i animator kultury. Działalność teatru opiera się na czterech filarach, czyli operze, balecie, edukacji i tutti (imprezach towarzyszących dedykowanych nie tylko miłośnikom opery) oraz przywróceniu baletu klasycznego na scenę Opery Bałtyckiej Gdańsk.
Repertuar
W przeciwieństwie do większości teatrów w tej części Europy, spektakle w Operze Bałtyckiej nie są prezentowane według systemu repertuarowego, lecz według systemu stagione. Pozwala to na utrzymanie je na najwyższym poziomie artystycznym oraz daje możliwość zaproszenia solistów najwyższej klasy.
Zwiedzający mieli okazję zapoznać się ze znaczną liczbą dzieł wybitnych pisarzy i poetów. W repertuarze Opery Bałtyckiej znajdują się również dzieła ze światowego kanonu operowego: „Czarodziejski flet” (Mozart), „Eugeniusz Oniegin” (Czajkowski), „Makbet”, „Traviata” (Verdi) czy „Carmen” (Bizet) .
„Kandyd”
Pod koniec 2019 roku, kiedy cały świat obchodził 100-lecie urodzin Leonarda Bernsteina, Opera Bałtycka zdecydowała się wystawić dzieło „Kandyd”. Zarówno widzowie, jak i krytycy żywo dyskutowali o rezultatach tej pracy.
Libretto oparte jest na książce Hugh Wheelera, a autorem piosenek jest Richard Wilbur. W „Kandydzie” słychać echa różnych gatunków – musicalu, opery czy operetki i trudno jednoznacznie przypisać go do jednego z nich. Pomimo wyraźnej tematyki filozoficznej, spektakl ma ogromny potencjał komediowy, na co zwrócili uwagę twórcy gdańskiego przedstawienia.
Główny bohater Kandyd odbywa alegoryczną podróż po różnych krajach i kontynentach, podczas której przeżywa liczne przygody wystawiające na próbę jego wiarę w człowieka. Spektakl kpi z oświeceniowego optymizmu, starając się pokazać, że ludzie nie żyją na najlepszym ze światów.
Krytycy zauważyli, że reżyserka debiutująca w operze, Anna Wieczur-Bluszcz, stworzyła scenografię pozbawioną wyrafinowanych dekoracji, a jej głównym elementem jest okrągłe okno przypominające statkowy bulaj, w którym pojawiają się starodawne ilustracje w duchu epoki. Znacznie ciekawsze są efektowne kostiumy nawiązujące do czasów Woltera, które zasługują na pokazanie w pełnym świetle i zagubienie w chłodnej kolorystyce oświetlenia.
Międzynarodowe uznanie
Opera Bałtycka brała udział w wielu międzynarodowych projektach kulturalnych. Wśród nich Międzynarodowy Konkurs i Festiwal Operowy pod patronatem Telewizji Mezzo.
W 2010 roku Opera Bałtycka, jako jedyna polska opera, została uznana przez brytyjską BBC za jeden z dziewięciu najlepszych teatrów operowych w Europie, obok londyńskiej Royal Opera House Covent Garden, Teatro de Liceu w Barcelonie, Opera La Monnaie w Brukseli i Opery w Amsterdamie.
W 2011 roku odbyła się światowa premiera opery Elżbiety Sikory „Madame Curie” w reżyserii Marka Weissa. Wydarzenie zostało zorganizowane w sali UNESCO w Paryżu. W ciągu 10 dni spektakl został pokazany w Operze Bałtyckiej w Gdańsku. Opera została zrealizowana z okazji 100. rocznicy przyznania Nagrody Nobla Marii Skłodowskiej-Curie, a projekt współfinansowany przez Ministerstwo Kultury w ramach Programu Kulturalnego Polskiej Prezydencji w Radzie UE.
Bałtycki Teatr Tańca
Od 2010 roku Bałtycki Teatr Tańca działa w strukturze organizacyjnej Opery Bałtyckiej. To jedyny profesjonalny teatr tańca w północnej części kraju. Stworzyła go choreografka Izadora Weiss, która została jego dyrektorem artystycznym.
Artystycznym ideałem i wzorem, do którego dąży Bałtycki Teatr Tańca jest Nederlands Dans Theater, którego twórcą jest Jiří Kilián. Choreograf, po obejrzeniu spektakli Izadory Weiss „Czekając na…” i „Święta wiosny” z muzyką Strawińskiego, postanowił zaprezentować kolegom z Gdańska dwie swoje wspaniałe choreografie „No More Play” i „Six Dances”. Tym samym Bałtycki Teatr Tańca dołączył do nielicznego grona teatrów tańca na świecie, których repertuar obejmuje choreografię Kiliána. W 2014 roku odbyła się kolejna premiera jego spektakli „Falling Angels” i „Sarabande”.
Polski kolektyw jest coraz częściej zapraszany do pokazów poza Gdańskiem. Występy w Poznaniu, Krakowie i Warszawie, a także na festiwalach w Bielefeld i Bangkoku spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności. W 2013 roku odbyła się premiera spektaklu w choreografii Izadory Weiss „Sen nocy letniej” do muzyki Gorana Bregovicia z kostiumami Gosi Baczyńskiej. Spektakl (pokazywany także we Wrocławiu i Warszawie) spotkał się z gromkimi brawami i zaproszeniami na zagraniczne festiwale, a także entuzjastycznymi recenzjami w brytyjskich mediach.
Dla dzieci
Działalność instytucji obejmuje znaczną liczbę mniejszych projektów. Na przykład Opera Tu! to propozycja dla najmłodszych melomanów i ich rodziców. Spotkanie w formie spektaklu gwarantuje dzieciom atrakcyjną rozrywkę, a dorosłym możliwość towarzyszenia im w magicznym świecie tańca, śpiewu i muzyki. Każdy odcinek spektaklu to okazja do zapoznania się z inną operową tematyką i znalezienia odpowiedzi na wiele nurtujących dzieci pytań.
„Opera od kulis” to propozycja dla wszystkich zainteresowanych sekretami opery. Projekt skierowany jest do grup zorganizowanych, które chcą zobaczyć i dowiedzieć się więcej o miejscach w Operze, które na co dzień nie są dostępne dla publiczności.
Operowy Chór Dziecięcy to zaproszenie dla najmłodszych widzów operowych zainteresowanych śpiewem, którzy zachęcani są do rozwijania swoich talentów wokalnych pod okiem profesjonalnego muzyka. Pakiet taneczny to warsztaty tańca klasycznego, nowoczesnego i współczesnego dla dzieci, młodzieży i dorosłych w Operze Bałtyckiej.
Zajęcia na różnym poziomie zaawansowania prowadzą doświadczeni tancerze Baletu Opery Bałtyckiej w Gdańsku. To oferta dla każdego, kto chce rozwijać swoje umiejętności i pasję do tańca i muzyki, od początkujących po pasjonatów i przyszłych profesjonalistów.
Dla studentów
Opera Bałtycka nie tylko edukuje, ale także wspiera młodych, utalentowanych artystów – od sezonu 2016/2017 nawiązana została współpraca z Uniwersytetem Gdańskim, dzięki której studenci mogą aktywnie uczestniczyć w działaniach operowych, np. w premierach studenckich itp.
W operze sobie miejsce znaleźli także studenci i absolwenci Akademii Sztuk Pięknych, których dzieła uświetniają premiery i repertuar Opery.
Najważniejszym partnerem do współpracy dla Opery Bałtyckiej jest Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku. Dzięki współpracy z Operą studenci, absolwenci i profesorzy akademii nie tylko rozwijają swoje umiejętności na scenie operowej, ale także odnoszą znaczące sukcesy zawodowe.
Profesjonalizm
Operę Bałtycką tworzą profesjonaliści, którzy ukończyli wszystkie poziomy edukacji tanecznej. Aranżacje taneczne prezentowane w instytucji opierają się na kontaminacji baletu klasycznego i elementów tańca nowoczesnego, dlatego tancerze muszą wykazać się ponadprzeciętnymi umiejętnościami. Wszystko po to, aby spektakle baletowe prezentowane przez Operę były oryginalne i nowatorskie, a przez to atrakcyjne dla publiczności.
Od 2016 roku Opera Bałtycka w Gdańsku jest członkiem Stowarzyszenia Opera Europa. W ramach współpracy uczestniczy w organizacji Europejskich Dni Opery, które odbywa się na początku maja.
Od lipca 2018 roku dyrektorem naczelnym Opery Bałtyckiej jest Romuald Wicza-Pokojski, a dyrektorem muzycznym José Maria Florêncio. Dyrekcja nie boi się sięgać po dzieła mniej znane lub zupełnie nowatorskie, przybliżając tym samym operę szerokiemu gronu odbiorców. Do współpracy zapraszani są znani artyści z całego świata, a sama Opera ma zaszczyt uczestniczyć w najważniejszych wydarzeniach europejskich, m.in. w Estonii czy Bułgarii.
Modernizacja
Istniejąca infrastruktura znacznie ogranicza możliwości rozwoju i realizacji spektakli. Rozbudowa obniży koszty poszczególnych projektów i da szansę na stworzenie instytucji przyjaznej odbiorcom i pracownikom. Z przeprowadzonej analizy wynika, że obecny budynek Opery Bałtyckiej wymaga gruntownej przebudowy. W 2018 roku przeprowadzono specjalną inwentaryzację całego budynku w technologii 3D.
Przeprowadzono również badania geologicznych gruntów. Ponadto organizowane były również badania nośności dachu, który jest ozdobą i wizytówką budynku.
Scena nie posiada mechanizmu obrotowego, zapadni, ma nieodpowiednie kieszenie sceniczne do zmiany dekoracji w trakcie występu. Planowanie i rozbudowa Opery Bałtyckiej szacowane jest na 280 mln zł. To kwota orientacyjna, ale według doniesień lokalnych mediów warto też wziąć pod uwagę rozwój i poziom konkurencyjności Opery Bałtyckiej w Polsce i wśród innych tego typu instytucji w Europie. Optymalny budżet to około 27 mln zł. Przedstawiciele władz miasta wielokrotnie powtarzali, że warto walczyć o realną kwotę i ograniczać koszty. Planują zaangażować do inicjatywy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, co znacznie umożliwiłoby dalszy rozwój Opery.
