FETA to jeden z najpopularniejszych festiwali teatrów plenerowych na świecie. Gdy powstawał, jego twórcy chcieli podarować mieszkańcom Gdańska prawdziwe święto. Pomysł szybko znalazł oddźwięk wśród artystów i miłośników sztuki z różnych miast i krajów. Od 1997 roku wydarzenie niezmiennie zachwyca publiczność spektakularnymi widowiskami. Znakiem rozpoznawczym festiwalu jest różnorodność: wiele gatunków teatralnych, form wyrazu i stylów artystycznych. FETA potrafi jednocześnie zaprosić na karnawał barw i emocji oraz wciągnąć w głębokie, poruszające inscenizacje. Co roku przyciąga ponad 30 tysięcy widzów. My proponujemy zajrzeć za kulisy tego niezwykłego spektaklu na stronie internetowej gdansk-trend.eu.
Historia festiwalu
FETA został założony i po raz pierwszy odbył się w 1997 roku. Wówczas było to wydarzenie nowe nie tylko dla Gdańska – w całej Polsce festiwale teatru plenerowego należały do rzadkości. Autorem tej formuły był Zdzisław Górski – aktor, reżyser i niezwykle twórcza osobowość. W ten sposób chciał podziękować miastu, które w tamtym roku obchodziło swoje tysiąclecie. Choć pomysł był inspirujący, jego realizacja okazała się zbyt dużym wyzwaniem dla jednej osoby. Górski szybko wycofał się z festiwalu, a ideę przejęła organizacja dysponująca dużym zespołem i doświadczeniem w realizacji wydarzeń kulturalnych. Tak FETA stała się dziełem klubu Plama, będącego częścią struktury GAK. Od tego momentu festiwal na stałe wpisał się w kalendarz najważniejszych wydarzeń artystycznych Gdańska.
Choć FETA od początku zapowiadała się jako projekt kreatywny i obiecujący, jej skala jednocześnie imponowała i budziła respekt. Debiutancka edycja trwała aż 10 dni, później skrócono ją do czterech. Co więcej, festiwal miał być jednorazowym wydarzeniem, związanym z rocznicą założenia miasta. Zespół Plamy uznał jednak, że skoro urodziny Gdańska obchodzone są co roku, festiwal również może odbywać się cyklicznie. Od pierwszych dni jego istnienia FETA pozostawała pod opieką dyrektorki klubu Elwiry Twardowskiej. To dlatego festiwal zawsze był odpowiedzialnością kolejnych liderów Plamy. Zmiana dyrekcji oznaczała również zmianę kierownictwa FETA. W różnych latach festiwalem zarządzali Elwira Twardowska, Szymon Wróblewski, Tomasz Hildebrandt oraz Katarzyna Andrulonis. Każdy z nich kontynuował dzieło poprzednika, prowadząc FETA ku sukcesowi.
Od momentu pojawienia się w Gdańsku festiwal od razu przyciągnął uwagę publiczności. Nic dziwnego – raz w roku ulice miasta zamieniały się w przestrzeń pełną niezwykłych wrażeń. FETA była wielokrotnie nominowana do nagród i zdobyła wiele prestiżowych wyróżnień. Organizatorzy, świętując ważną rocznicę dla Trójmiasta, zadeklarowali, że chcą dzielić to święto z ludźmi. Festiwal poszerzył horyzonty artystyczne zarówno widzów, jak i twórców. Połączył w sobie wiele aspektów tego, co można nazwać spektaklem teatralnym. Wymagało to ogromnego zaangażowania klubu Plama, o którym opowiemy dalej.
Organizatorzy
FETA to jedno z najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń kulturalnych w Gdańsku i jeden z najlepszych festiwali teatrów plenerowych na świecie. Za jego organizację odpowiada Plama – znany w mieście ośrodek kultury, będący częścią większej struktury GAK – Gdańskiego Archipelagu Kultury. Historia GAK sięga 1967 roku, kiedy grupa entuzjastów postanowiła zmienić sposób myślenia o kulturze. Udało im się stworzyć sieć ośrodków w każdej dzielnicy Gdańska, realizując ideę „szerokiej kultury”. Dzięki temu mieszkańcy miasta mogli dołączyć do klubów artystycznych, teatrów, centrów twórczych i wielu innych inicjatyw. GAK Gama, GAK Dom Sztuki, GAK Winda i liczne inne filie dynamicznie rozwijają się w nadmorskim mieście.
Nas szczególnie interesuje GAK Plama, bo to właśnie ten klub stworzył FETA. Centrum kultury mieści się w Zaspie i stamtąd rozwija wszystkie swoje projekty. W ofercie znajdują się warsztaty, wieczory poetyckie, premiery teatralne, lekcje muzyki, rysunku i aktorstwa. Zespół Plamy jest dumny z niezależnego charakteru instytucji, a ogromna część jej rozpoznawalności związana jest właśnie z FETA. Do tego projektu organizatorzy podeszli z ogromnym entuzjazmem. Trudno nazwać to inaczej. Ambitna wizja wymagała dużych nakładów pracy i środków. Nawet dla doświadczonego zespołu kilkudniowy festiwal na ulicach miasta był prawdziwą próbą odwagi. Plama podjęła jednak to wyzwanie, ucząc się wszystkiego w praktyce.
Choć odpowiedzialność za festiwal spoczywała na dyrekcji Plamy, realizacja wydarzenia wymagała zaangażowania setek osób: menedżerów, producentów, techników i wielu innych specjalistów. Z roku na rok FETA zyskiwała na popularności, a publiczność stawała się coraz bardziej wymagająca. Wraz z tym rósł poziom przygotowań. Dziś w organizację festiwalu zaangażowani są nie tylko pracownicy Plamy, ale cały zespół GAK. Jedni pracują przy FETA od samego początku, inni dopiero zaczynają tę przygodę. Wszystkich łączy jeden cel: stworzyć święto dla ludzi i zaprezentować wydarzenie na najwyższym poziomie artystycznym.
Kulisy pracy
Podobnie jak sieć centrów kultury GAK, FETA przyjęła ideę rozwoju różnych dzielnic Gdańska. Dlatego festiwal co roku zmienia lokalizację i wędruje ulicami miasta. Przez niemal 30 lat i 27 edycji wydarzenie odkryło przed publicznością Dolne Miasto, Hevelianum, Stare Przedmieście, Park Reagana i wiele innych miejsc. Organizatorzy postanowili w pełni oddać atmosferę teatru ulicznego i przenieść ją w różne zakątki Gdańska. Mimo lekkiego, festiwalowego klimatu organizacja tak dużego przedsięwzięcia wymaga ogromnego wysiłku.
Pierwszym krokiem jest zawsze wybór koncepcji. Każda edycja ma swój motyw przewodni, wokół którego budowany jest cały program. Zespół bierze pod uwagę możliwości organizacyjne, wizję artystyczną oraz aktualność tematu. Oznacza to konieczność kompromisów. FETA dysponuje ograniczonym budżetem i nie zawsze może zaprosić wszystkich wymarzonych artystów. Mimo to do Gdańska przyjeżdżają zespoły z różnych krajów, a miasto na kilka dni całkowicie zmienia swoje oblicze.
Równie ważny jest społeczny przekaz wydarzenia. Organizatorzy reagują na sytuację w kraju i na świecie, proponując publiczności to, co w danym momencie jest szczególnie istotne: refleksję nad rzeczywistością, magiczne historie, programy rodzinne lub podróż w głąb historii. Kluczową rolę odgrywa także scenografia. W FETA sceną są ulice, dlatego przestrzeń miejska wykorzystywana jest w nowatorski sposób. Mogą to być skomplikowane konstrukcje, fasady budynków czy spektakle w powietrzu.
Oprócz koncepcji artystycznej Plama musi zadbać o sprawną logistykę. Jak mówił były dyrektor projektu Szymon Wróblewski, praca przy FETA to „oswajanie smoka”. Chodzi o pełną kontrolę nad projektem, zrozumienie procesów i pewność działania. Choć to ogromne wyzwanie, zespół jest dumny z tego, że mieszkańcy Gdańska mogą natknąć się na festiwal zupełnie przypadkiem, spacerując ulicą. Na ich drodze pojawiają się koncerty, pokazy cyrkowe, karnawałowe parady, spektakle teatralne i performanse. Sukces FETA trwa od lat dzięki ludziom Plamy, zaproszonym artystom i publiczności. Na tym właśnie polega idea „szerokiej kultury”, w której wszyscy są równi wobec sztuki. Dlatego koncepcja FETA rodzi się w długich dyskusjach zespołu, dialogu z mieszkańcami i niezwykłych występach artystów.
Projekty
FETA wyróżnia się na tle innych festiwali bogactwem projektów. Przez cztery dni do Gdańska przyjeżdżają zespoły z Polski i całego świata. Organizatorzy zapraszają artystów z Francji, Czech, Szwajcarii, Portugalii, Ukrainy i wielu innych krajów. Prezentowane są różnorodne formy sztuki: cyrk, muzyka, pantomima, poezja. Fundamentem festiwalu pozostają jednak spektakle plenerowe. Teatry przygotowują premiery specjalnie na FETA lub prezentują swoje najbardziej znane realizacje. Organizatorzy widzą w tym zachętę do dalszego kontaktu z teatrem. Najpierw w swobodnej atmosferze ulicy, później już na widowni. Ta bliskość form nie umniejsza żadnej z nich, bo teatr uliczny od dawna ma swoje stałe miejsce w kulturze.
Wiele zespołów wraca na FETA przez kolejne lata. Organizatorzy chcą pokazywać ich twórczość jak najszerszej publiczności. Z czasem pojawili się także festiwalowi ulubieńcy, którzy za każdym razem gwarantują niezapomniane widowiska. Program łączy efektowne spektakle z inscenizacjami o silnym przekazie społecznym. Każdego roku jest ich naprawdę wiele.
W 1997 roku, podczas debiutanckiej edycji, publiczność zachwycił niemiecki teatr uliczny Titanic ze spektaklem o tym samym tytule. Rok 2002 zapisał się w pamięci występem hiszpańskiego zespołu Xarxa z przedstawieniem Veles e vents. Spektakl powstał w 1994 roku i był związany z otwarciem tunelu pod kanałem La Manche. Od tego czasu grupa prezentowała go w wielu krajach, w tym na FETA. W 2006 roku festiwal gościł norweski teatr Stella Polaris, który do dziś regularnie występuje w Polsce. W 2014 roku poznański teatr Strefa Ciszy zaprezentował spektakl Salto Mortale – poruszającą opowieść przypominającą o tragedii II wojny światowej. W 2023 roku festiwal otworzył ważny, symboliczny przekaz. Organizatorzy zaprosili ukraiński teatr „Woskresinnia”, który poprzez postać Tarasa Szewczenki oddał ducha narodu. Z kolei w 2025 roku publiczność oczarował spektakl Nit Màgica, przenosząc gości w świat karnawału pełnego muzyki, pirotechniki i oryginalnych kostiumów. To zaledwie fragment bogatej historii FETA.
