Klub Żak od ponad pół wieku uważany jest za jeden z najprężniej działających akademickich centrów kulturalnych w Polsce. Instytucja jest dla wielu szczególnym miejscem, w którym można uzyskać wrażenia i emocje z gry aktorów. To miejsce ambitnego kina, muzyki, tańca, z galerią sztuki i sceną teatralną jest jednym z najstarszych ośrodków kulturalnych w kraju, pisze gdansk-trend.eu.
Historia powstania
Początki działalności placówki sięgają 1955. Wtedy ona nosiła nazwę Klub Studentów Wybrzeża ŻAK. Jego następcą jest Klub ŻAK.
Początkowo działalność miała związek z powołaniem Dyskusyjnego Klubu Filmowego Studentów i Młodej Inteligencji. W 1957 klub znalazł siedzibę w XIX wiecznym budynku przy ul. Wały Jagiellońskie. Działał w tym historycznym miejscu do 1978 roku.
Formalnym powiernikiem Klubu Studenckiego Wybrzeża Żak, założonego w 1957 roku, było Stowarzyszenie Studentów Polskich. Oprócz grup teatralnych i kabaretowych organizacja gościła artystów, amatorów, muzyków (m.in. Czesława Niemena).
Później instytucja zyskała pewną popularność. Placówka zaczęła się rozwijać. W latach 1978-1987 przeprowadzono gruntowny remont budynku. W tym czasie klub kontynuował działalność w kameralnym biurze, kinie i kawiarni przy ulicy Długiej (nad kinem „Leningrad”, później „Neptun”).
W 1991 roku władze miasta Gdańska postanowiły wypowiedzieć umowę dzierżawy starego Żaka ZSP. Nastąpiło to po niepowodzeniu w osiągnięciu porozumienia z NZS-em na temat nowej formuły dla klubu, rozwiązało Klub Studentów Wybrzeża ŻAK. Kilku radnych przygotowało projekt nowego klubu. 1 kwietnia 1991 roku powstał Klub ŻAK o statucie miejskiej instytucji kultury.
Scena Teatralna
Scena Teatralna ŻAK mieści się w sali koncertowo-teatralnej. Znana jest również jako suwnicową (217 m²). Koncerty i przedstawienia teatralne może oglądać od 200 (miejsca siedzące — krzesła) do 700 (miejsca stojące) osób. Oferta obejmuje spektakle teatrów z Polski i zagranicy (przeglądy teatralne) oraz trójmiejskich teatrów offowych (Scena Otwarta). Scena umożliwia czynny udział w warsztatach w ramach Alternatywnej Szkoły Teatralnej oraz daje możliwość wzięcia udziału w wykładach wybitnych specjalistów. W jej ramach odbywają się próby żakowskich teatrów, zajęcia Akademii Sztuk Teatralnych, prezentacje spektakli, spotkania, wykłady, promocje książek, próby czytane.
Wszyscy chętni mogą dołączyć do odpowiednich inicjatyw.
Kino Studyjne i Scena Muzyczna
Kino ŻAK prowadzone przez Dyskusyjny Klub Filmowy ŻAK im. Zbyszka Cybulskiego funkcjonują w centrum. Kino działa od bardzo dawna, ponieważ pierwsze transmisje taśm odbyły się w 1955 roku. Jest jednym z najlepszych kin studyjnych w Polsce, z ambitnym repertuarem prezentującym współczesne kino artystyczne i historię kina. Kino działa codziennie (od 2 do 4 seansów). Zajmuje powierzchnię 180 m² (148 miejsc).
Scena Muzyczna ŻAK jest również bardzo popularna wśród publiczności. Koncerty obejmują różnorodne gatunki muzyki: od bluesa, poprzez jazz, niezależne formacje postrockowe, muzykę improwizowaną, po wykonawców z pogranicza współczesnej muzyki poważnej.
Galeria ŻAK funkcjonuje już od dłuższego czasu. Na całkowitą powierzchnię wystawienniczą Galerii składa się pasaż (103 m²) znajdujący się pomiędzy kawiarnią a salą koncertowo teatralną i przechodzący w hol prowadzący do kina oraz galeria (60 m²) mieszcząca się na pierwszym piętrze w szklanej piramidzie. Zadaniem Galerii ŻAK jest promowanie absolwentów gdańskiej Akademia Sztuk Pięknych, młodych twórców trójmiejskich.
W ramach Klubu ŻAK działa kawiarnia muzyczna, która wraz z zapleczem gastronomicznym i magazynami zajmuje powierzchnię około 200 m² i może przyjąć jednorazowo do 100 gości.
Działalność
Żak był niezwykle kreatywną placówką kulturalną, w której na równych prawach funkcjonowali artyści wszystkich dziedzin sztuki i to nie tylko studenci. Od początku był też ostoją dla trójmiejskiego jazzu.
Tam to występowały amerykańskie grupy: New York Jazz Quartet i Delta Rhythm Boys (1960) oraz debiutowali m.in.: Czesław Niemen-Wydrzycki (1959) Czerwono-Czarni (1960) i Niebiesko-Czarni (1962).
W roku 1972 kierownictwo Żaka zorganizowano III Festiwal Jazzowy w sopockiej Operze Leśnej, który przyjął nazwę „Jazz Jantar”. W latach 1973-81, po wrogim przejęciu, o jego losach decydowało Polskie Stowarzyszenie Jazzowe (PSJ), po czym klub odzyskał nad nim pieczę, ale już w 1987 roku festiwal zniknął on z kalendarza. W 1997 roku „Jazz Jantar” został wskrzeszony na nowych zasadach i dzisiaj jest sztandarową imprezą klubu – w 2021 roku w ankiecie „Jazz Forum” został on uznany za najlepszy festiwal jazzowy w Polsce.
Prezydentami w różnych latach były znane osobistości:
- Jerzy Jaroszka
- Bogusław Sakowicz
- Czesław Druet
- Bogusław Sakowicz
- Andrzej Cybulski
- Jerzy Jankowiak
- Brunon „Bunio” Przewoźniak
- Karol Dąbrowski
- Stanisław Zarzecki
- Maciej Krzyżanowski
- Jerzy Belceń
- Andrzej Gruszczyk
- Krzysztof Nawrocki
- Krzysztof Kasprzyk
- Krzysztof Żmijewski
- Sławomir Kozak
- Jerzy Misiorny
- Wojciech Kaczorowski
- Zbigniew Jasiewicz
- Marek Baranowski
- Jacek Wilczewski
- Piotr Górny
- Jerzy Dziąba
- Jarosław Chrząstek
- Ewa Merchut
- Magdalena Renk-Grabowska.
Klub świętował swoje 65-lecie dwoma koncertami. Publiczność zapamiętała występ saksofonisty Adama Pierończyka i dwa zespoły dowodzone przez wokalistki Joannę Knitter i Krystynę Stańko.
W klubie pracują młodzi kuratorzy, a także osoby chętne do kontaktu na żywo z ludźmi. Widzom oferowane są filmy, koncerty, spektakle i różne wystawy. Wszystko to pomaga wielu zapomnieć o trudnej teraźniejszości. Nawet podczas wielkiego kryzysu lat dwudziestych ludzie chodzili do kina, aby zapomnieć o swoim trudnym życiu, kłopotach, więc przedstawiciele instytucji uważają, że ich działalność jest konieczna.
Wpływ Magdaleny Renk-Grabowskiej
Magdalena Renk-Grabowska kieruje instytucją od 1996 roku. Jest kuratorką najlepszego, wg czytelników czasopisma Jazz Forum, festiwalu jazzowego 2021 roku w Polsce.
Od 1983 na stałe związana z instytucjami kultury Gdańska. W latach 1983 – 1985 pracowała na stanowisku bibliotekarki w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej. W roku 1984 rozpoczęła współpracę z Dyskusyjnym Klubem Filmowym na zaproszenie jego legendarnego założyciela Lucjana Bokińca. W latach 1986 – 1991 była pracownikiem programowym. Od 1990 roku — kierownikiem DKF-u i Kina Studyjnego Żak. Od 1996 roku dyrektorem Klubu.
Magdalena Renk-Grabowska jest także laureatką Nagrody Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury Splendor Gedanensis. Została nominowana przez dziennikarzy „Gazety Wyborczej. Trójmiasto”. Jest to wyraz uznania za starania czynione dla pozyskania nowej siedziby dla Klubu. W 2007 roku otrzymała Nagrodę Prezydenta Gdańska z okazji 50-lecia działalności Klubu (Studentów Wybrzeża) Żak.
Jej praca została doceniona na wysokim poziomie. Krytycy zauważyli, że to wysiłki Grabowskiej pomogły wzmocnić pozycję instytucji.
Podczas uroczystej sesji Rady Miasta Gdańska 2 czerwca 2022 odbywającej się w Dworze Artusa, Magdalena Renk-Grabowska otrzymała Medal św. Wojciecha za zasługi w dziedzinie kultury, w szczególności za organizację wydarzeń artystycznych, które czynią miasto sławnym. Znana jest również z udanych wyników w ponownym uruchomieniu Festiwalu Jazz Jantar i podniesieniu jego statusu w całym kraju.
